top of page
logo

Vergi Usul Kanunu 359/b Kapsamında Sahte Fatura Düzenleme Suçu


      

           

Özet

Belli bir coğrafya üzerinde bağımsız bir teşkilat kurmuş olan insan topluluğunun oluşturduğu; hukuken bu topluluğu kişileştiren, iç ve dış egemenliğe ve örgütlü zor kullanma tekeline sahip kamu tüzel kişiliği olan  “Devlet “ teşkilatının görevlerini yerine getirebilmesi için gelire; gelir sağlayabilmek için de vergilere ihtiyaç duyduğu, bu kapsamda da  Devlet gelirlerinin güvenli ve devamlı sağlanabilmesi için de bir takım yasal düzenlemelerin zorunlu olduğu izahtan varestedir. Çalışmamızda vergi güvenliğini sağlayabilmek için hazırlanmış olan Vergi Usul Kanunu 359/b maddesinde düzenlenen sahte fatura düzenleme suçu tüm yönleriyle açıklanmaya çalışılmıştır.


               Anahtar kelimeler

Vergi, Vergi Usul Kanunu, Sahte Fatura, Sahte Belge, Muhteviyatı Nedeniyle Yanıltıcı Belge.

 

               1.Giriş.

Uygulamada ve basında “Naylon Fatura” olarak tanımlanan VUK 359/b maddesi kapsamında “Sahte Fatura Düzenleme” suçu;Vergi Usul Kanunu gereği tutulan, düzenlenen ve saklanan belgelerin asıllarının veya suretlerinin tamamen veya kısmen sahte olarak düzenlenmesini veya kullanılmasını suç olarak düzenlemiş ve suçun faillerine 3 yıl ile 8 yıl arasında hapis cezası öngörmüştür.[1]


Çoğunlukla, daha az vergi ödemek, vergi indiriminden yararlanmak, vergi iadesi almak veya hiç vergi ödememek için başvurulan bu suç tipine[2] son yıllarda uygulamada çok daha fazla rastlanmaktadır.

 

             2. Sahte Belge ve Muhteviyatı Nedeniyle Yanıltıcı Belge.

VUK 359/b kapsamındaki suçun oluşabilmesi için fail tarafından bir sahte belgenin tazim edilmiş olması veya sahte olarak başkası tarafından tazim edilmiş sahte belgenin kullanılması gerekmektedir. Bu kapsamda sahte belgenin ne olduğu konusunda bir değerlendirme yapılması zorunluluğu bulunmaktadır.


VUK 359/b maddesinde sahte belge “gerçek muamele veya durum olmadığı halde varmış gibi düzenlenen belgenin sahte belge” olduğunu kanun metni içinde açıklamıştır.[3]


Kanun maddesinden yola çıkıldığında sahte belge olabilmesi için gerçekte var olmayan bir muamele veya durum varmış gibi gösterilmelidir. Eğer gerçek durum ile gerçek olmayan durum birlikteyse veya gerçek durum var ama miktar konusunda yanıltıcı bir hal söz konusuysa VUK 359/b kapsamında nasıl bir uygulama yapılacaktır? Bu sorunun cevabının doğru şekilde verilebilmesi için tam sahtecilik, kısmen sahtecilik ve muhteviyatı nedeniyle yanıltıcı belge kavramları üzerinde durmak gerekmektedir.[4]


Tam sahtecilik, adından da anlaşılacağı üzere, hiç vuku bulmamış vergi olayının gerçekten olmuş gibi gösterilmesi halidir. Kısmi sahte belge ise gerçek ve gerçek olmayan vergi olaylarının aynı faturada gösterilmesi şeklinde karşımıza çıkmakta olup; muhteviyatı nedeniyle yanıltıcı belge ise gerçek durum var olduğu halde miktar olarak gerçeğe aykırılığın olması halidir.[5] Buradan yola çıkılacak olursa araç hiç alınmadığı halde alınmış gibi gösterilirse tam sahtecilik, tek araç alınmış olmasına rağmen iki araç alınmış gibi gösterilmişse kısmi sahtecilik; araç alındığı halde faturaya miktarı gerçek olmayan şekilde geçirilmişse muhteviyatı nedeniyle yanıltıcı belgenin varlığından söz edilebilir.


Anlaşılacağı üzere sahteciliğin belgenin tamamında veya bir kısmında olmasının suçun oluşması açısından bir önemi yoktur ve VUK 359/b kapsamında fail cezalandırılır.[6]  Muhteviyatı nedeniyle yanıltıcı belgenin varlığı halinde ise VUK 359/b değil; VUK 359/a-2 maddesi kapsamında cezalandırma yapılacağı gibi tam veya kısmi sahte belge nedeniyle ceza verilebilmesi için “vergi ziya-ı’nın “ oluşması aranmazken; yapılan usulsüzlüğün vergi ziya-ı’na neden  olduğu tespit edilirse, failler ile ilgili olarak ayrıca VUK 344.madde kapsamında işlem yapılacaktır.[7]


Sahte belge- fatura düzenleme ve kullanmanın kanun koyucu nazarında statüsü VUK 359.madde sayılan diğer usulsüzlüklerden daha farklı bir konumda kabul edildiği, tavizsiz olarak görülen bir husus olduğu  Anayasa Mahkemesi’nin 2004/35 E.-2004/64 K. Sayılı 26.05.2004  tarihli bir kararında da açıkça vurgulanmış ve Vergi Barışı Kanunu 14. Madde kapsamının dışında kaldığı vurgulanmıştır.[8]

 

           3.Fail ve Manevi Unsur.

VUK 359/b kapsamındaki suç kasten işlenebilen bir suçtur. Bu noktada taksir cezasızlık sebebi olacaktır. [9] Yargıtay Ceza Genel Kuruluna göre; bu suçun işlenme amacı, komisyon alarak haksız kazanç sağlamak, vergi ödememek, az ödemek ve vergi iadesi indirimlerinden yararlanmaktır.[10]


İlk bakıldığında sahte belgeyi düzenleyen veya kullanan gerçek kişilerin suçun faili olacağı görülecektir. Peki, tüzel kişilerin veya velayet, vesayet, kayyım atanmış kişilerin bu suç ile ilgili sorumlulukları ne olacaktır?


VUK 333. madde gereği tüzel kişilerin kanuni temsilcileri bu suçun faili olacaktır.[11] VUK 332.madde kapsamında ise velayet, vesayet altında olma, kayyım atanmış bulunması halinde bu kişilere ceza verilemeyeceği gibi veli, vasi ve kayyımların hukuki sorumluluğu değerlendirmeye alınacaktır.


VUK 360.madde kapsamında suça iştirak edenlerin menfaatinin olmaması halinde ceza indirimi uygulanmaktadır. Maddi menfaat elde edilip edilmediğinin tespitinde, ispata elverişli yazılı veya basılı metin, senet, çizim, plan, kroki, fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler ve bunlara benzer bilgi taşıyıcıları bu yazılı belge niteliğinde olduğu unutulmamalıdır. Mail ve Whatsapp kayıtları ve yazışmaları da ispat delili olarak değerlendirilir.[12]

 

       4.Soruşturma, Kovuşturma ve İçtima.

Bu suç türü açısından soruşturmaya başlanabilmesi için ön koşulun yerine getirilmesi gerekmektedir. Şöyle ki, VUK 367.madde kapsamında vergi müfettişlerince düzenlenen raporun ardından ancak soruşturma işlemleri tam anlamıyla başlayabilmektedir.[13] Ya soruşturma makamına yapılan ihbar veya şikayetten sonra soruşturma makamı ilgili şikayeti vergi müfettişlerine iletecek ve rapor düzenlenmesini isteyecektir yada konu soruşturma makamına intikal etmeden önce vergi müfettişlerince rapor tanzim edilip soruşturma makamına sunulacaktır. Her halde ilgili raporun düzenlenmesi soruşturma için bir zorunluluk olsa da rapor, soruşturma ve kovuşturma makamı için bağlayıcı değildir.

VUK 372.madde ölüm ve VUK 373.madde mücbir sebep nedeniyle cezasızlık halini düzenlemekle birlikte VUK 371.madde teşvik edici nitelikte bir düzenleme ile suçun ilgili makamlara ihbar edilmesi halinde fail açısından cezasızlığın gündeme gelebilmesini düzenlemiştir.[14]

İlgili suç çoğunlukla birden fazla kez işlenmektedir. Bu bağlamda suçun birden fazla kez işlenmesi halinde TCK 43 zincirleme suç hükümleri devreye girecek, tek suç işlenmiş kabul edilmekle ¼ ile ¾ arasında ceza artırımı uygulanacaktır.[15]

Davalar, yetki ve görev yönünden raporu düzenleyen vergi dairesinin bulunduğu yer Asliye Ceza Mahkemesinde görülecektir.

 

             5. Zamanaşımı.

Her ne kadar özel kanunda düzenlenmiş bir suç olsa da VUK 359/b kapsamında sahte fatura suçunda zamanaşımı genel hükümlere göre belirlenecektir. Kanun koyucu burada ek bir düzenleme yapmamıştır ve TCK 66-72. Maddeler arasında düzenlenen genel hükümler uygulanmaya devam etmektedir. Dava zamanaşımı, TCK 66.madde gereği konu olaydan itibaren 15 yıl; ceza zamanaşımı ise TCK 68 madde kapsamında ceza kararının verilmesinden itibaren 20 yıldır. TCK 67/1 kapsamındaki sebepler dava zamanaşımını kesen ve durduran sebepleri açıklamaktadır. TCK 71. madde ise ceza zamanaşımının kesilmesini düzenlemektedir.

             6.Sonuç.

Dünya’nın gündemi sürekli sıcak olan Ortadoğu, Balkanlar ve Kafkasya’nın tam ortasında bulunan ve her geçen gün nüfusu artan, oldukça ciddi milli güvenlik riskleri ile karşı karşıya olması nedeniyle savunma giderleri de her geçen gün fazlalaşan ülkemizde devlet gelirlerinin sağlıklı olarak toplanabilmesi, vergi kaçakçılığının önüne geçilmesi oldukça önemli bir konudur. Bu konuda caydırıcı yasaların yapılmasının yanında toplumsal bilincin de yükseltilmesi, aktif tutulması için sosyal projelere ihtiyaç olduğu izahtan varestedir.  Bu kapsamda çalışmamıza konu VUK 359/b maddesinin birden çok maddeye bölünerek yeniden düzenlenmesi gerektiği kanaatindeyiz. Yasa maddesi çok geniş tutulmuş olmakla, ilgili maddenin bölümlere ayrılarak yeni maddelere dönüşmesi yasanın amacına ulaşabilmesi, uygulayıcıların daha aktif değerlendirme yapabilmesi açısından faydalı olacaktır. Ayrıca, VUK 371. maddede yer alan teşvik edici hükümlerin de içeriğinin genişletilmesi vergi ile ilgili ihlallerin de ortaya çıkması, soruşturulabilmesi açısından uygulamada ciddi faydalar sağlayacaktır.

 

 

 

                         

                                                

 

                                                           KAYNAKÇA

 

ALPASLAN, Mustafa.  https://www.muhasebetr.com/yazarlarimiz/mustafaalpaslan,       (Erişim tarihi: 05.05.2024).

ÇENGEL, Doğan. https://www.alomaliye.com/2019/10/09/pismanlik-ve-islah/, (Erişim tarihi:06.05.2024).

 

(Erişim tarihi: 05.05.2024).

 

(Erişim tarihi: 05.05.2024).

 

 

ÜMİT, Ceyda. Vergi Ceza Hukukunda Sahte Belge Düzenleme ve Sahte Belge Kullanma Suçlarına ilişkin Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Hacettepe HFD, 11 (1), 2012.

ÜNAL, Oğuz. Kürşat. Sahte Fatura ve Faturadan Doğan Sorumluluk. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10 (1) , 2006.

 

 

 

https://karararama.yargitay.gov.tr/ , (Erişim tarihi: 05.05.2024)

 

 

[2] KULAÇOĞLU, Tamer. https://kulacoglu.av.tr/vergi-hukukunda-sahte-belge-sucu/, (Erişim tarihi: 05.05.2024)

 

 

[5] KULAÇOĞLU, Tamer.  https://kulacoglu.av.tr/vergi-hukukunda-sahte-belge-sucu/, (Erişim tarihi: 05.05.2024)

 

[6] ÜNAL, Oğuz Kürşat. Sahte Fatura ve Faturadan Doğan Sorumluluk. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10 (1) , 2006. s.1-32

 

 

[9] ÜMİT, Ceyda. Vergi Ceza Hukukunda Sahte Belge Düzenleme ve Sahte Belge Kullanma Suçlarına ilişkin Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Hacettepe HFD, 11 (1), 2012, s.368.

 

[10] Yargıtay CGK, 11.03.2014 tarih, E:2012/11-1382, K: 2014/124 sayılı ilam.

 

[11] Yargıtay 11. CD, 27.09.2002 tarih,  E: 2001-5007, K: 2001/8710 sayılı ilam.

 

[12] ÖZDEMİR, Muharrem. https://www.vdd.com.tr/vergide-istirak-sucu.html, (Erişim tarihi: 05.05.2024)

 

[13]ALPASLAN, Mustafa.  https://www.muhasebetr.com/yazarlarimiz/mustafaalpaslan, (Erişim tarihi: 05.05.2024)

 

[14] ÇENGEL, Doğan. https://www.alomaliye.com/2019/10/09/pismanlik-ve-islah/, (Erişim tarihi:06.05.2024)

 

 

 
 
 

Yorumlar

bottom of page